31.01.2022, 18:50

Yeni Bir Evren Metaverse İçin Yeni Hukuk Vizyonu

Daha Metaverse için hazır değilken, bu yeni dünyada doğacak hukuki sorunlara hazır mıyız?

Fiziksel dünyamıza benzeyen fakat tamamen sanal olan ve bizim de sanal versiyonumuzla (avatar) içinde yer alabileceğimiz yeni bir dünya var karşımızda. Hayatınızda olan her şeyin sanal halini ve daha fazlasını bulabileceğiniz bir dünya Metaverse. Orada da malvarlığınız, içinde yaşadığınız bir şehir, işiniz, sosyal zevkleriniz ve alışkanlıklarınız, diğer insanlar ile iletişim ve etkileşim var. Hizmet veya sanat eseri satın alabileceksiniz, evinizi veya kılık kıyafetinizi zevkinize göre ve bu sanal dünyanın sanal satış kanallarından temin edebileceğiniz ürün ve eserler ile bezeyebileceksiniz.

Tüm bu kavram ve fillere dair gerçek hayatımızdaki hukuki sorun ve gereklilikler tarihten bugüne değişti ve sayısız emsal ortaya çıktı. Yüzyıllarca süren bu insani işlemlerin sonucu olan tepki ve etkiler üzerine yasa koyucuların davranışlarıyla hukuk sistemleri inşa edildi.

Bugün ise aynı kavramlar ile bize yeni bir yaşam imkanı sunan sanal bir dünya ile karşı karşıyayız ve bu yeni dünyada hukuki düzenleme ve sorun çözme ihtiyacı elbette ve düşünülenin çok ötesinde hayal güçlerimizi zorlayacağa benziyor.

Halihazırda en yaygın Metaverse kullanımına sahip sektörlerden olan oyun sektörü, Metaverse içinde kullanıcı veya oyuncuların dijital ve fiziksel dünyayı değiştirme ve algılama şekilleri ile potansiyelleri hakkında önemli göstergeler sunuyor. Çok geçmeden davranış, sosyalleşme, çalışma alanlarımız ve hayatlarımızı etkileyecek şekilde başlıca sektörler olan sağlık, finans, enerji, lojistik ve hatta daha geleneksel sektörler dahi bu çevrim içi dünyadaki değişim ve oluşumlardan nasibini hızla alacak gibi duruyor.

Bu yeni dünya size çok uzak gelebilir ya da en azından gerçek hayatlarımıza, evlerimize girişi uzun zaman alacak gibi hissettiriyor olabilir. Ancak gelişmeler böyle olmayacağını gösteriyor. iPhone ilk lanse edileli sadece 14 yıl oldu ve şu an bir telefon ile yapabildiklerimizin neredeyse sınırı yok. Kaldı ki teknolojik gelişmelerin hızının her geçen gün daha da artacağı artık bilindiğine göre, Metaverse ile sanal dünyamıza sahip olmak artık muhtemelen bu kadar dahi sürmeyecek. Nitekim Apple önümüzdeki 1,5 yıl içinde insanların sanal olarak etkileşime girmesine olanak sağlayacak ilk karma veya sanal gerçeklik başlığını piyasaya süreceğini açıkladı.

Merkezi olmayan internet olarak bilinen İnternet 3.0 ve Metaverse, önümüzde büyümek ve yaratıcı olmak için muazzam fırsatlar sunarken, biz hukukçuları da daha çok düşünmeye ve geleneksel hukuk yaklaşımlarını, bilişim bilgisi ve hayal güçleriyle harmanlayarak ortaya çıkan ihtiyaçlara göre yeni düzenleme yapmaya ve ihtilafları çözmeye zorlayacaktır. Hukukçuların önüne çokça konu çıkacağına hiç şüpheniz olmasın, zira Metaverse insanlara hiç olmadığı kadar çok iş birliği ve işlem yapma, varlıklara sahip olma, ilişki içinde olma, şirket inşa etme, tartışma ve yaratma fırsatı veriyor.

Metaverse, hukuki bakımdan birçok tanımın sanal alemde dijital varlıklar için yeniden yapılması ihtiyacını ortaya çıkarıyor. Bu noktada özellikle Metaverse’teki varlıklara ilişkin mülkiyet hakkı kavramına baktığımızda, orada karşımıza blok zincir çıkıyor. Çoğumuz blok zincir ile kripto paralar olarak tanıştık. Para birimine benzeyen ama sonradan tüm varlıkları temsil eden bir değer aktarımı haline gelen bu uygulamanın yaygınlaşmasının sebebi güvenli hale gelmesi oldu ve bu da yine yeni bir kavram olarak karşımıza çıkan “tokenleşme/ jetonlaşma” ile mümkün oldu. Varlıkların tokenleştirilmesi, dijital olan her şeyin kanıtlanabilir ve değişmez bir dijital defter üzerindeki kod aracılığıyla kontrol edilerek doğrulanmasıdır. Bu şekilde kimliği doğrulanmış mülkiyetin en son tezahürü ise NFT’dir. NFT benzersiz bir dijital öğeyi temsil eden, birbirinin yerine geçemeyen, silinmez, değiştirilmez, blok zinciri adı verilen değişmez bir dijital defterdeki bir kod aracılığıyla doğrulanan veri birimidir. Bu sistem de NFT alıcılarına sahiplik kanıtı sağlar ve bu şekilde tescil edilebilir ve satılabilir varlıklar haline gelirler ve böylece bir tablo, heykel, kitap gibi fiziki tüm sanat eserleri NFT’ye dönüştürülerek dijital eser olabilir. Tüm bu süreç, her bir varlığın yaratılması, Metaverse içindeki kimliği ve konu veya taraf olduğu işlemleri avukatların doğru anlamasını gerektirir. Çünkü bu dünyada olasılıklar da ihtilaflar da sonsuz olabilir.

Dijital varlıkların mülkiyet hakkının kime ait olduğu konusunda telif hakları bakımından mevcut hukuki düzenlemeler burada kıyasen uygulama bulma imkanına sahiptir, zira ilgili düzenlemelerin korunmasına imkan veren eser tanımı ve şartları bakımından bir NFT olarak hazırlanmış ya da NFT’ye dönüştürülmüş eserler gerek Türk hukuku gerek uluslararası mevzuat gereği eser olarak kabul edilir ve hukuki korumaya sahiptir. Bu ekosistem içindeki varlıklar üzerindeki mülkiyet hakkının kanıtlanması bakımından ise pazaryeri gibi bazı platformlar yaygın olarak kullanılmaktadır ve bu platformlarda dijital arazi, ev ve diğer nesneler halihazırda satılıyor; OpenSea ve Ovr bu pazaryerlerinden sadece bazıları.

Bu dijital dünyalar muhtemelen önümüzdeki 10 yılda geleceğimiz olacak ve zamanınızın önemli bir kısmı bu dünyaların içinde geçecek. Biliyorum, bu korkunç geliyor kulağa. Korkabiliriz ancak olacaklardan şüphe edemeyiz. Çünkü OpenSea, yalnızca 2021’in Ağustos ayında 3,3 milyar dolardan fazla işlem gerçekleştirdi. Görünen o ki, bu daha başlangıç.

Metaverse ile artık merkezi olmayan bir yönetime sahip dünya ile karşı karşıyayız. DeFi yani merkezi olmayan finans hizmetleri gibi başta bildiğimiz bir şirketken, tokenleşen ve ardından kendi hukuki yaptırımı ile güvenliğini sağlayan DAO’lar (merkezi olmayan otonom kuruluşlar) da bu sistem ile mülkiyet hakkının belirlenebildiği, korunduğu ve devredildiği uygulamalar olarak karşımıza çıkıyor. İşte, tokenleşen dijital varlık başta fikri mülkiyet hukuku kapsamındaki haklar, kişisel verilerin korunması, devir sorunu ve vergilendirmeye tabi olup olmadığı gibi birçok hukuki konuyu barındırıyor.

Merkezi bir yönetim ve denetlemeye tabi olmayan bu sanal dünyanın hukuki altyapılarını kim kuracak? Tüm bunları denetleyen merkezi yapılar olacak mı? Devletler bu noktada nasıl pozisyon alacak? OpenSea gibi şirketlerin merkezinin bulunduğu ülke hukukları mı temel alınacak? Bu sanal dünyada bizi temsil eden avatarlarımızın hukuki ve cezai ehliyeti olacak mı ve gerçek bizden bağımsız düşünülebilecek mi?

Bu ve benzeri sonsuz yaratıcılıkta konu ve sorunun hukuki değerlendirmesi ve hukuki altyapının oluşturulması da bu sanal dünyanın biz hukukçulara etkisi. Mevcut ve geleneksel hukuk düzenlemeleri baz alınmak suretiyle, bu yeni ihtiyaçları doğru yorumlayacak hukuk bakış açısının geliştirilmesi hukukçular için ise en önemli ihtiyaçların başında gelecek.

Yorumlar (0)
17
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 7 16
2. Galatasaray 7 16
3. Başakşehir 6 14
4. Beşiktaş 7 14
5. Konyaspor 7 14
6. Fenerbahçe 6 13
7. Trabzonspor 7 13
8. Kayserispor 7 12
9. Gaziantep FK 7 11
10. Kasımpaşa 7 9
11. Alanyaspor 7 8
12. Giresunspor 6 7
13. Karagümrük 6 6
14. Antalyaspor 7 6
15. İstanbulspor 6 5
16. Ankaragücü 6 4
17. Sivasspor 7 4
18. Ümraniye 7 2
19. Hatayspor 6 1
Takımlar O P
1. Eyüpspor 6 13
2. Bodrumspor 6 11
3. Keçiörengücü 6 11
4. Boluspor 5 10
5. Bandırmaspor 5 10
6. Sakaryaspor 6 9
7. Samsunspor 6 9
8. Pendikspor 6 9
9. Manisa FK 5 8
10. Tuzlaspor 6 8
11. Göztepe 6 8
12. Adanaspor 6 7
13. Rizespor 5 6
14. Gençlerbirliği 6 6
15. Altay 6 5
16. Altınordu 5 3
17. Erzurumspor 5 3
18. Ö.K Yeni Malatya 6 3
19. Denizlispor 6 2
Takımlar O P
1. Arsenal 7 18
2. M.City 7 17
3. Tottenham 7 17
4. Brighton 6 13
5. M. United 6 12
6. Fulham 7 11
7. Chelsea 6 10
8. Liverpool 6 9
9. Brentford 7 9
10. Newcastle 7 8
11. Leeds United 6 8
12. Bournemouth 7 8
13. Everton 7 7
14. Southampton 7 7
15. Aston Villa 7 7
16. Crystal Palace 6 6
17. Wolves 7 6
18. West Ham United 7 4
19. Nottingham Forest 7 4
20. Leicester City 7 1
Takımlar O P
1. Real Madrid 6 18
2. Barcelona 6 16
3. Real Betis 6 15
4. Athletic Bilbao 6 13
5. Osasuna 6 12
6. Villarreal 6 11
7. Atletico Madrid 6 10
8. Real Sociedad 6 10
9. Valencia 6 9
10. Mallorca 6 8
11. Girona 6 7
12. Rayo Vallecano 6 7
13. Celta Vigo 6 7
14. Getafe 6 7
15. Sevilla 6 5
16. Almeria 6 4
17. Espanyol 6 4
18. Real Valladolid 6 4
19. Cadiz 6 3
20. Elche 6 1