09.05.2022, 17:04

Toplumsal Cinsiyette Hakkaniyet

Cinsiyet eşitliği kavramından kadın ve erkeğin birebir aynı olmasını çıkarmak toplumları yanlışlara götürür. Özünde fırsatlara erişimin cinsiyete bağlı olmaması anlamını taşıyan bu kavramın hakkını verebilmek için eğitimden ekonomiye siyasetten sosyal yaşama kadar tüm alanlarda hakkaniyetli bir denge oluşturmak gerekir.

Sosyokültürel olarak tarih boyunca süregelen yapıda özel ve kamusal alanlarda karar alma ve kaynaklara erişim ağırlıklı olarak erkeklerin lehinedir. Çoğu toplumda kadın ya da erkek kavramı biyolojik ve fiziksel özellikleri tanımlamaktan öte; bireyin toplumdaki yerinin, statüsünün, giyim kuşamının, hayatta karşılaşabileceği fırsatların, tehditlerin, yaşayabileceği ekonomik koşulların, sergileyebileceği davranışların ve üzerine verilen rollerin de tanımını barındıran kültürel bir anlayışı yansıtmaktadır. Bu tanımdaki biçilen roller, fırsat ve tehditler toplumlara göre birbirinden farklılık gösterse de temelinde yatan, o topluma ait olan ve beklentileri oluşturan sosyokültürel anlayıştır.

Toplumsal cinsiyet eşitliği kavramını 1972 yılında yayımladığı ‘Cinsiyet, Toplumsal Cinsiyet ve Toplum’ isimli kitabıyla literatüre kazandıran Ann Oakley olmuştur. Kitaba göre; cinsiyet kavramı; kadınlar ve erkekler arasında biyolojik anlamda ayrım tanımlaması yapıyorken toplumsal cinsiyet kavramı; kadınlar ve erkekler arasındaki eşit olmayan bir bölünmeyi nitelemektedir. Bu durumda cinsiyet eşitliği kavramından kadın ve erkeğin birebir aynı olmasını çıkarmak bizi yanlışa götürüyor. Cinsiyet eşitliği denince aklımıza, fırsatlara erişimin cinsiyete bağlı olmaması diğer bir ifadeyle; cinsiyet nedeniyle kısıtlanmama gelmelidir. Eğitime erişimde eşitlik, finansal bağımsızlık, aynı işe eşit ücret, evde ve çocuklar üzerindeki sorumluluğun paylaşımında eşitlik, alınan kararlarda eşitlik gibi kadın ve erkeğe eşitlik getiren ortamlar cinsiyete dayalı üstünlük hissini ortadan kaldırarak şiddet eğilimini de uzaklaştırmaktadır. Cinsiyet eşitliği, kadınlara ve erkeklere adil olunmasıdır. Cinsiyete göre değil hakkaniyet çerçevesinde davranılmasıdır.

Toplumsal cinsiyet eşitliği konusu, Birleşmiş Milletler tarafından sürdürülebilir kalkınma amaçları kapsamında beşinci amaç olarak ele alınmıştır. 2021 UN-SDG Raporuna göre; son 10 yılda, çocuk yaşta evlilik küresel olarak %15 azalmıştır. Yapılan çalışmalarla ortalama 25 milyon kız çocuğunun evlenmesi önlenmiştir. Ancak COVID-19 pandemisinin derin etkileri, ekonomik şoklar, okulların kapanması ve diğer faktörlerin bir araya gelmesi ile kız çocukları erken evlilik riski ile karşı karşıya kalmıştır. Kriz sırasında kadınların da erkeklerin de ücretsiz iş yükleri artmış olmasına rağmen kadınlar bundan orantısız bir pay almıştır. Çoğunlukla kadınlar, çocuk bakımı için işinden ayrılmaktadır. 16 ülkeyi kapsayan bir çalışmada, çocuk bakımı için harcanan süre hem kadınlar (salgın öncesi 26 saatten sonra 31 saate) hem de erkekler için (haftada 20 saatten 24 saate) artmıştır. Dünyada yaklaşık üç kadından biri (736 milyon) 15 yaşından sonra en az bir kez, fiziksel ve/veya cinsel şiddete maruz kalmıştır. Mevcut pandemi, kadınların istismarcı ilişkilerdeki zorluklarını artırmıştır.

Dünya Ekonomik Forumunun Küresel Cinsiyet Eşitsizliği Raporuna göre; kadın ve erkek arasındaki eşitsizliğin pandemi öncesinde yaklaşık olarak 100 yıl içinde biteceği tahmin edilirken pandemi sonrasında bu süre 135,6 yıl olarak öngörülmüştür.

Dünya Ekonomik Forumu, 2006 yılından bu yana her yıl Küresel Cinsiyet Eşitsizliği Raporu yayımlamaktadır. 2021 yılı raporuna göre; kadın ve erkekler arasında en az ayrımcılık olan ülke İzlanda olmuştur. Peşinden sırasıyla Finlandiya, Norveç, Yeni Zelanda ve İsveç gelmektedir. Raporda, cinsiyet eşitsizliğinin Covid- 19 pandemisinden etkilendiği belirtilerek kadın ve erkek arasındaki eşitsizliğin pandemi öncesinde yaklaşık olarak 100 yıl içinde biteceği tahmin edilirken, pandemi sonrasında bu süre 135.6 yıl olarak öngörülmüştür. Türkiye, bu endekste 156 ülke içinde 133. sırada yer almaktadır. Kadınların ekonomiye katılımı ve fırsat eşitliği açısından 140. sırada, iş gücüne katılım oranında 137. sırada, aynı işe eşit ücrette 95. sırada, eğitim olanaklarına erişimde 101. sırada, sağlık ve yaşam açısından 105. sırada, siyasi yaşamda temsilde ise 114. sırada yer almıştır. Kendi varlıklarını gelecek nesillerin ihtiyaçlarını olumsuz bir şekilde etkilemeden devam ettirmeyi hedefleyen işletmeler sürdürülebilir kalkınma amaçlarına önem vererek bu amaçlara uyum sağlama yolunla çaba ve çalışmalar sergilemektedir. Ülkemizdeki işletmeler de toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda çaba göstermeye başladılar. Halka açık şirketlerin performansını izlemeyi amaçlayan ve değişken bir piyasa endeksi olan 418 şirket ve 50 sektörün yer aldığı Bloomberg Cinsiyet Eşitliği Endeksi’nde bu yıl Türkiye’den 7 şirket yer almıştır.

2021 Yılında Cinsiyet Eşitsizliğini Kıran Gelişmeler

Tüm olumsuzluklara rağmen 2021 yılında cinsiyet eşitsizliğini kıran gelişmeler de olmuştur. 2021 yılı için BM’nin paylaştığı dünyada cinsiyet eşitliğinin dönüm noktalarına göre; 2021 yılında, dünya çapında sekiz ülke (Estonya, Tanzanya, Samoa. Uganda, Tunus, Barbados, İsveç, Honduras) kadınları karar verme mekanizmasının zirvesine taşımıştır. Genel olarak 2021 yılı siyasette kadınlar için iyi bir yıl olmuştur. Arnavutluk %70'lik kadın kabinesiyle rekor kırmış, Almanya ilk cinsiyet eşitliği kabinesini almış, Irak ve Kosova parlamento için cinsiyet kotalarını aşmıştır. Ayrıca Kamala Harris, ABD’nin ilk kadın Başkan Yardımcısı olarak göreve başlamıştır. 1995’de kurulan Dünya Ticaret Örgütünün ilk kadın ve ilk Afrikalı genel direktörü Ngozi Okonjo-Iweala olmuştur. Şili’de seçmen nüfusun %79'u cinsiyet eşitliğine sahip bir anayasal meclis lehine oy kullanarak dünyanın ilk cinsiyet eşitliği anayasal meclisini seçmiştir. İspanya, tecavüz yasalarını güçlendirmiştir. Lübnan,15 yaşından küçük çocukların evlenmesini yasaklayarak kızların evlenmek için rıza göstermelerini şart koşmuştur. 1896'daki Atina'da düzenlenen ilk modern Olimpiyat Oyunlarında hiç kadın yarışmacı olmadığı kaydedilmişken COVID-19 pandemisi nedeniyle bir yıl gecikmeli olan Tokyo 2020 Olimpiyatlarına katılan sporcuların neredeyse %49'unun kadın olduğu ve tarihteki en cinsiyet dengeli oyunlar olduğu kaydedilmiştir.

Nüfus ve kalkınma programlarını tasarlarken ve uygularken toplumsal cinsiyet konusu oldukça önemlidir. Kadınlar ve kız çocukları toplumun temelleridir. Özellikle eğitimde sağlanacak fırsat eşitliği, toplumun kalkınmasında kilit rol oynayacak hamlelerden biridir. İlk eğitim, ailede başlar. Anne ve babanın çocukları ile kurdukları bağ ve birbirlerine karşı gösterdikleri saygı, iletişim tarzı, yaşam şekli rol model olacaktır. Çocukların kimlik gelişimini etkileyebilecek, cinsiyet eşitsizliğine ve yanlılığına yol açan kavram ve ifade ve davranışlardan büyük bir hassasiyetle kaçınılması gerekmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanabilmesi için otorite desteği ve aile temelli eğitimle eş zamanlı ilerlenmelidir.

Daha hümanist gelecek nesiller için, okulda, medyada, ailede, iş yerinde, yaşamın her alanında; cinsiyet ayrımcılığı yapılmaksızın tüm insanların toplumdaki rol ve değerlerinin eşit olduğunu kapsayan sözcükler kullanılmalı, bu sözcükler; bilfiil davranışlarla sergilenerek dünyanın daha güzel ve yaşanabilir olması sağlanabilir.

Dr. Nurten Dönmez

Yorumlar (0)
23
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31