18.08.2022, 14:24

ENERJİ SAHNESİNDE SON PERDE: KÜRESEL ENERJİ KRİZİ

Başta Rusya-Ukrayna Savaşı ve pandemi olmak üzere çeşitli sebepler enerji sistemlerine son 50 yılın en zorlu dönemini yaşatıyor. Birçok sektörü yakından ve derinden etkileyen krizi aşma noktasında başta Avrupa Birliği olmak üzere ülkeler farklı yaklaşımlar uygulamaya ve tasarruf paketlerini açıklamaya başladı.

Başta Rusya-Ukrayna savaşı ve pandemi olmak üzere çeşitli sebepler enerji sistemlerine son 50 yılın en zorlu dönemini yaşatıyor. Covid-19 pandemi sürecinde kısıtlama ortamı küresel olarak tüm sektörlerde üretimde aksamalara ve düşüşlere zemin hazırladı. Kısıtlamalar neticesinde çalışanlar işlerine gidemedi, iş yerlerinin üretim kapasitesi azaldı. Enerji talebinin 2020 yılında %4,5 oranındaki düşüşü, İkinci Dünya Savaşından bu yana yaşanan en büyük enerji krizi olarak tarih sayfalarında yerini aldı. Paris iklim anlaşması ile sera gazı emisyonlarını düşürmeyi hedefleyen ülkeler henüz bazı tedbir ve kararlarını tam olarak uygulamaya geçiremeseler de 2020’de CO2 emisyonları en düşük seviyeyi gördü. Kısıtlamaların sona ermesiyle üretimde toparlanma başlamış ve maalesef CO2 emisyonları 2021’de tekrar artışa geçmiştir.

Enerji Üretiminde Yaşanan Problemler

Enerji üretimi; fosil yakıt (kömür, petrol ve doğal gaz), nükleer enerji ve yenilenebilir enerji (rüzgâr, güneş, hidroelektrik ve biyoyakıt) başlıkları altında topladığımızda;

Nükleer enerji, dünya gündeminde Çernobil, Fukuşima gibi felaketlerle hatırlanması, nükleer atıkların yol açtığı tehlikeler, yüksek inşaat ve bakım maliyetleri gibi nedenlerle yatırımına sıcak bakılmayan bir üretimdir. Almanya, İspanya ve İsviçre gibi bazı ülkelerin santralleri kapatma kararları ve yeni yatırımların olmayışı santral sayılarını azaltarak üretimi düşürmüştür.

Fosil yakıtlar ise çevreye zarar vermesi ve iklim değişikliğine yol açması nedeniyle dünya gündeminde sıkça konuşulmasına rağmen oldukça yaygın kullanılmaktadır. BP Dünya Enerjisinin İstatistiksel İncelemesi 2022 raporuna göre; enerji kullanımından kaynaklanan karbondioksit emisyonları; endüstriyel süreçler, parlama ve metan (karbondioksit eşdeğeri olarak) 2021'de %5.7 artarak 39,0 GtCO2'e (GtCO2: milyar ton karbondioksit) yükselirken, enerji kaynaklı karbondioksit emisyonları %5,9 artarak 33,9 GtCO2'e yükselerek 2019 seviyelerine yaklaşmıştır. Yoğun CO2 emisyonun iklim değişikliğini tetiklemesiyle tarımın göreceği zarar gıda tedarikini tehdit etmektedir. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Genel Direktörünün açıklamalarına göre; su sorununun yanında Covid-19 ile tedarik zincirindeki bozulmalar tarımda yaşanabilecek bir krizi ve gıda darlığını işaret etmektedir. Fosil yakıtların dünyada yoğun olarak tüketilmesi bu kaynakları hızla azalmaktadır. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA)verilerine göre; üretilebilir petrol rezervi 2021 yılı başında 1 trilyon 779 milyar varildir.

Yenilenebilir enerji ise doğal kaynaklardan elde edilmekte olup sürdürülebilirliğe sahip enerjidir. Çevre dostu olmasına rağmen yatırım maliyetlerinin yüksekliği, depolama sorunları ve fosil yakıtlarla rekabet güçlüğü nedenleriyle maalesef daha az tercih edilmektedir.

Enerji sistemi sahip olduğu olumsuz koşullarını çözmeye çalışırken olumsuz koşullarının yanına eklenen pandemi şartları enerji üretim ve talebini azaltmıştır. Pandeminin kontrol altına alınışıyla yeniden canlanan iş dünyasında sektörler, üretimi artırmış ancak pandemi sürecinde işten uzaklaşan çalışanlar eski işlerine dönmediklerinden üretimde ve dağıtımda sıkıntılar baş göstermiştir. Covid-19 tedbirlerinin gevşetilmesiyle beklenenden daha fazla artan enerji talebine karşın arzın yetersiz kalması küresel piyasalarda doğal gaz ve kömür fiyatlarını yükseltmektedir. Akabinde Rusya-Ukrayna savaşının başlaması, özellikle Avrupa ülkelerinin Rusya’ya tepki göstermesi Rusya’nın doğal gaz tehdidini gündeme getirmiştir.

Avrupa’da kış aylarında insanların faturalarını ödemekte zorlanabileceği konusunda çeşitli öngörüler mevcut. BBC’ye göre; Uluslararası Enerji Ajansı, doğalgaz tüketiminde düşüş yapılmadığı takdirde Avrupa’da kışın ciddi gaz kesintileri yapılabileceği konusunda uyarmakta.

Tasarruf Tedbirleri

Ülkeler, uzun dönemde tüketim konusundaki politikalarını gözden geçirerek öncelikle tasarruflu kullanımı gündeme almış görünüyorlar.

Rusya'dan gelen doğal gaz akışının kesintiye uğraması nedeniyle, önümüzdeki kış aylarının Almanya'da zorlu geçeceğini ön gören yöneticiler; kalorifer ısı derecelerinin düşürülmesi, belli saatlerde sıcak suların kesilmesi, kapalı havuzların tamamen kapatılması ya da suyunun ısıtılmaması, önemli yapıların gereksiz ışıklandırılmaması ve halkın bilinçlendirmesi gibi pek çok önlemi gündemine almıştır. İtalya, kamu binalarında klimaların yazın 25 derecenin altında çalışmasını yasaklama kararı almış. İngiltere’de enerji sağlayıcısı bir işletme, evlerde akıllı sayaç sistemini devreye alarak evlerde her yarım saatte bir ne kadar güç kullandığına ve bunun kaç paraya denk geldiğine ilişkin bilgileri kullanıcılarla paylaşılacağını duyurmuştur. Çin’de, enerji talebi geçen yıl çoğu ülkenin aksine %2,1 oranında yükselerek dünyadaki en yüksek artış kaydedilmiş olup arz talep dengesizliğinden kaynaklanan enerji krizi nedeniyle, Pekin ve Şangay gibi nüfus yoğunluğu yüksek şehirlerde planlı elektrik kesintileri uygulanmaya başlanmıştır. Dünyada CO2 emisyonları en fazla ülke olan Çin, emisyonu düşürebilmek için kömür madenlerini kapama yoluna gitmiş ancak bu kapamalar arz sıkıntısının derinleşmesine neden olmuştur. Ayrıca kömür tedarikindeki yetersizlik nedeniyle uygulanan elektrik kesintileri çeşitli sektörlerde üretimi de sekteye uğratmaktadır. Çin’de üretim yapan küresel işletmeler de elektrik tasarruf tedbirlerinden olumsuz etkilenerek üretim ve tedarik konusunda aksaklıklar yaşamaya başlamıştır.

Yüksek Enerji Fiyatları

Talebin arzı karşılayamaması ve tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar enerji fiyatlarını yükseltmektedir. Rusya -Ukrayna savaşının başladığı tarih Şubat 2022’de 88.69 USD olan Brent petrol fiyatı Rusya’dan petrol alımını durduran ülkelerden kaynaklı olarak Haziran 2022’de 120.89 USD seviyesini görmüştür. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre, Rusya'dan petrol ihracatının tamamen durması halinde günlük yaklaşık 5 milyon varil civarında petrolün daha az arz edileceği öngörülmektedir. Avrupa’da kış aylarında insanların faturalarını ödemekte zorlanabileceği konusunda çeşitli ön gürüler mevcuttur. BBC’ye göre; Uluslararası Enerji Ajansı, doğal gaz tüketiminde düşüş yapılmadığı takdirde Avrupa’da kışın ciddi gaz kesintileri yapılabileceği konusunda uyarmaktadır. Enerji arzında yaşanan düşüşle hükümetler ve tüketiciler artan fiyatların getirdiği zorluklarla başa çıkmaya çalışırken enerji işletmeleri peş peşe yüksek kârlılık açıklıyorlar. İngiltere enerji işletmelerinin son dönemde olağanüstü düzeyde kâr ettiği ve bu kârın adil bir şekilde vergilendirilmesi gerektiği düşüncesiyle Mayıs ayında enerji işletmelerine yüzde 25’lik ek vergilendirme uygulamasını yürürlüğe koyacağını açıkladı.

*

Daha az enerji arzıyla global olarak tüm sektörlerde üretimin deriden sarsılabileceği tahmin ediliyor. Tüm sektörlerde üretimde düşüşün getireceği istihdam problemleri, tarımda yaşanabilecek sıkıntılar, taşımacılıkta ve gıda temininde yaşanabilecek problemler, ısınma sorunları, yükselen fiyatlar, ekonomik sıkıntılar sağlık problemleri insan hayatını oldukça güçleştirecektir Denize atılan bir denizyıldızı misali bireysel tasarruf tedbirleri de artık göz ardı edilmemelidir. Pandemi sonrası kendine gelmeye çalışan piyasalara, Rusya-Ukrayna Savaşının nihayete ermesi bir miktar rahatlama sağlayabilecektir. Ülkelerin enerji krizi ile ilgili daha sert önlemlere başvurmadan yaptırımların kaldırılması ümit edilmektedir. Ayrıca yüksek kâr elde eden enerji işletmelerinin bu gücü, iklim değişikliği konusunda CO2 emisyonlarını düşürme yönünde kullanması ve değerlendirmesi gelecek nesillere bırakılacak dünya için olumlu adımlar olacaktır.

Dr. Nurten DÖNMEZ

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 19 45
2. Fenerbahçe 19 41
3. Beşiktaş 19 38
4. Başakşehir 19 37
5. Trabzonspor 19 35
6. Adana Demirspor 19 34
7. Konyaspor 19 27
8. Kayserispor 19 26
9. Alanyaspor 20 25
10. Karagümrük 19 22
11. Ankaragücü 19 22
12. Giresunspor 19 21
13. Gaziantep FK 19 19
14. Kasımpaşa 19 19
15. Antalyaspor 18 18
16. Sivasspor 19 18
17. Hatayspor 18 17
18. İstanbulspor 19 15
19. Ümraniye 19 14
Takımlar O P
1. Eyüpspor 20 41
2. Samsunspor 20 38
3. Keçiörengücü 20 36
4. Bodrumspor 20 35
5. Pendikspor 20 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Boluspor 20 33
9. Sakaryaspor 20 31
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 19 28
12. Adanaspor 20 22
13. Tuzlaspor 20 19
14. Altay 20 18
15. Erzurumspor 20 18
16. Altınordu 20 16
17. Ö.K Yeni Malatya 20 13
18. Denizlispor 20 12
19. Gençlerbirliği 20 10
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 17 44
2. Real Madrid 17 41
3. Real Sociedad 18 38
4. Atletico Madrid 18 31
5. Villarreal 18 31
6. Real Betis 17 28
7. Osasuna 18 28
8. Athletic Bilbao 18 26
9. Rayo Vallecano 18 26
10. Mallorca 18 25
11. Almeria 19 22
12. Girona 18 21
13. Valencia 17 20
14. Espanyol 19 20
15. Sevilla 18 18
16. Getafe 18 17
17. Celta Vigo 18 17
18. Real Valladolid 18 17
19. Cadiz 18 16
20. Elche 18 6